گزگز دست و پا

همه ما احساس سوزن سوزن شدن موقتی در دست و پا را تجربه کرده­ایم. این احساس گزگز دست و پا ممکن است با علائمی همچون خارش، ضعف یا درد نیز همراه باشد. گزگز دست و پا می­تواند در اثر عوامل یا شرایط مختلفی پدید آید. به‌طور کلی می­توانیم فشار، ضربه یا آسیب به اعصاب را دلیل این احساس ناخوشایند بدانیم. قرار دادن دست زیر سر هنگام خوابیدن یا نشستن به مدت طولانی معمولاً این احساس را در ما ایجاد می­کند. اما گاهی بدون دلیل و زمانی که بدن در وضعیتی عادی است نیز این گزگز حس می­شود. گزگزهای مزمن و مداوم می­توانند نشان­دهنده آسیب­­دیدگی دیسک­های ستون فقرات یا نوروپاتی دیابتی باشند. این دو عارضه را می­توان جدی­ترین عامل گزگز دست و پا دانست. چنانچه مبتلا به بیماری دیابت هستید یا نشانه­ های دیسک کمر و گردن را نیز همراه با گزگز­ها دارید، بی­درنگ به پزشک مراجعه کنید. اگر گزگز دست و پای برآمده از آسیب­دیدگی دیسک یا دیابت به سرعت درمان نشود، می­تواند عوارض ناگواری به­وجود بیاورد که در ادامه به آن­ها خواهیم پرداخت. به­طور کلی اگر این گزگزها مزمن شدند، حتماً پزشک ارتوپد خود را در جریان بگذارید. در ادامه با دلایل مختلف و روش­های درمان گزگز دست و پا، با ما همراه باشید.

 

گزگز دست و پا

 

فهرست مطالب:

علل رایج گزگز دست و پا

با این­که گزگز دست و پا یک عارضه موقتی به دلیل قرار گرفتن بدن در حالت غیرطبیعی است، اما گاهی اختلالی جدی در پشت پرده این احساس سوزن سوزن شدن وجود دارد. در این بخش به بررسی برخی علل رایج گزگز دست و پا می­پردازیم.

آسیب­دیدگی دیسک

دیسک­ها مانند کمک­فنرهایی هستند که در میان مهره­های ستون فقرات قرار گرفته­اند و مانع از سایش آن­ها به یکدیگر می­شوند. آسیب­دیدگی دیسک­های کمر و گردن هم یکی از عواملی است که گزگز دست و پا را به­وجود می­آورد. ستون فقرات عضوی پیچیده می­باشد که شامل بافت­های استخوانی، عضلات، تاندون­ها و رشته­های عصبی بسیار زیادی است. هرگونه آسیب­دیدگی دیسک­ها می­تواند به نخاع و رشته­های عصبی موجود در ستون فقرات فشار وارد کند. تحریک اعصاب هم یکی از عوامل اصلی گزگز دست و پا می­باشد. بی­توجهی به آسیب­های دیسک می­تواند عوارضی همچون ضعف و از بین رفتن عضلات، فلجی، ناتوانی جنسی و بی­اختیاری ادرار و مدفوع را به­وجود بیاورد. اگر گزگز دست و پای شما همراه با نشانه­های آسیب­دیدگی دیسک­های کمر و گردن بود، سریع­تر برای درمان اقدام کنید. موارد زیر برخی از نشانه­های آسیب­دیدگی دیسک می­باشند:

  • درد کمر و گردن
  • درد و بی­حسی در یک سمت بدن
  • ضعف عضلانی
  • دردی که هنگام انجام حرکات خاص مانند چرخیدن بیش­تر می­شود.
  • تیر کشیدن بازوها و پاها
  • شدت درد معمولاً در شب بیش­تر است.

 

نوروپاتی دیابتی

نوروپاتی نتیجه آسیب به اعصاب است. چندین نوع مختلف نوروپاتی وجود دارد که نوروپاتی دیابتی یکی از آن­ها می­باشد. آسیب عصبی ناشی از دیابت می­تواند روی دست و پا تاثیر بگذارد و احساس سوزنی شدن در آن­ها به وجود بیاورد. در نوروپاتی دیابتی، آسیب عصبی به دلیل بالا رفتن قند خون رخ می­دهد. این مساله علاوه­بر آسیب به اعصاب، به رگ­های خونی شما نیز آسیب وارد می­کند و سبب می­شود اعصاب، اکسیژن کافی دریافت نکنند. بنابراین اگر دچار بیماری دیابت هستید، گزگز دست و پا را جدی بگیرید و حتماً این موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید. محققان آمریکایی می­گویند بیش از 60 درصد مبتلایان به دیابت، دارای نوروپاتی می‌باشند. چنانچه نوروپاتی دیابتی درمان نشود، عوارضی مانند سیاه شدن پا، زخم­های غیرقابل درمان و گاهی بی­حسی پا خواهید شد. اغلب برای درمان این عوارض، راهی جز قطع کردن پا وجود ندارد.

کمبود ویتامین

نبود مقدار کافی برخی از ویتامین­ها در رژیم غذایی می­تواند منجر به گزگز دست و پا شود. البته گاهی هم بدن مقدار ویتامین کافی را دریافت می­کند، اما به دلایلی آن را جذب نمی­کند. این ویتامین­هایی که برای سلامت اعصاب مهم بوده و نبود آن­ها حس خواب رفتگی یا گزگز در دست و پا ایجاد می­کنند، به این شرح می­باشند:

  • ویتامین B-12
  • ویتامین B-6
  • ویتامین B-1
  • ویتامین E

تونل کارپال

تونل کارپال یک اختلال شایع در مچ دست است. هنگامی که عصب مدیان در زمان حرکت مچ دست فشرده شود، این اختلال رخ می­دهد. نتیجه این اختلال بی­حسی و گزگز در انگشتان دست می­باشد.

نارسایی کلیه

زمانی که کلیه­ها نتوانند وظیفه خود را به‌درستی انجام دهد، می­گویند که فرد دچار نارسایی کلیه شده است. فشارخون بالا یا دیابت می­توانند منجر به نارسایی کلیه شوند. وقتی که کلیه به‌درستی کار نکند، مایعات و مواد زائد در بدن تجمع می­کنند که این خود سبب آسیب عصبی می­شود. گزگز دست و پا در اثر عدم دفع مواد زائد بدن، هنگام نارسایی کلیه، اتفاقی متداول است. برای کمتر شدن این حس ناخوشایند، توصیه­های پزشک معالج را با دقت انجام دهید.

بارداری

در هنگام بارداری بدن با تفاوت­های زیادی روبرو می­شود. یکی از این تفاوت­ها، تورم در نقاط مختلف است. این تورم­ها باعث فشار به اعصاب می­شوند، در نتیجه مادر باردار گزگز دست و پا را زیاد حس می­کند. پس از پایان بارداری این حس ناخوشایند نیز پایان می­یابد.

دارو

برخی از داروها بر سیستم عصبی تأثیر منفی می­گذارند و این تأثیرات گاهی با گزگز دست و پا خود را نشان می‌دهند. برخی از این داروها که منجر به احساس سوزن سوزن شدن می­شوند، به این شرح هستند:

  • داروهایی که برای درمان سرطان و ایدز استفاده می­شوند.
  • داروهای فشارخون یا قلب ( آمیودارون یا هیدرالازین)
  • داروهای ضد عفونت ( مثلاً میترانیدازول)
  • داروهای ضد تشنج

کم­کاری تیروئید

زمانی که غده تیروئید به اندازه کافی هورمون تولید نکند، می­گوییم فرد دچار اختلال کم­کاری تیروئید شده است. گاهی کم­کاری تیروئید باعث آسیب به اعصاب می­شود و در نتیجه فرد در دست یا پا احساس گزگز می‌کند. سازوکار وقوع این حس با منشأ تیروئید، هنوز ناشناخته است.

قرار گرفتن در معرض سم

دسته­ای از سموم و مواد شیمیایی به عنوان نوروتوکسین شناخته می­شوند. به این معنی که برای سیستم عصبی مضر هستند. قرار گرفتن در معرض برخی از این مواد می­تواند موجب خارش در دست و پا یا احساس گزگز در آن­ها شود. برخی از این نوروتوکسین­ها عبارتند از:

  • اتیلن گلیکول ( در ضدیخ‌ها یافت می­شود.)
  • هگزا کربن­ها ( در چسب­ها و برخی از حلال­های صنعتی وجود دارند.)
  • فلزات سنگین ( مانند جیوه، سرب و آرسنیک)
  • آکریل آمید ( یک ماده شیمیایی پرکاربرد در صنعت)

فیبرومیالژیا

فیبرومالژیا اختلالی است که شامل چند نوع نشانه مختلف است. علت فیبرومالژیا هنوز ناشناخته می­باشد. نشانه‌های این اختلال شامل موارد زیر هستند:

  • گزگز دست و پا
  • درد گسترده عضلانی
  • خستگی
  • تغییر روحیه
  • سردرد
  • مشکلات دستگاه گوارش

پدیده رینود

پدیده رینود در اثر واکنش بدن به سرما یا استرس به وجود می­آید و در نحوه خون رسانی به بازوها و پاها اختلال ایجاد می­کند. این کاهش جریان خون، سبب گزگز دست و پا می­شود.

نوروپاتی الکلی

افراط در نوشیدن الکل می­تواند منجر به نوروپاتی محیطی شود. نوروپاتی محیطی هم همان­طور که پیش از این اشاره شد، سبب گزگز دست و پا می­گردد.

اختلالات خود ایمنی و گزگز دست و پا

به‌طور معمول، سیستم ایمنی بدن وظیفه دارد تا از شما در برابر عوامل ناشناخته و مهاجمان خارجی، محافظت کند. اما اختلالات خود ایمنی باعث می­شوند که سیستم ایمنی، به اشتباه خودِ سلول­های بدن را مورد حمله قرار دهد. این بیماری­ها معمولاً بر سیستم عصبی تاثیرگذار هستند و بخش بزرگی از آن­ها سبب گزگز دست و پا نیز می­شوند. موارد زیر، برخی از این اختلالات خود ایمنی می­باشند:

  • آرتریت روماتوئید
  • اسکلروزیس چندگانه ( MS )
  • لوپوس
  • بیماری سلیاک

از نشانه­های اولیه همه این بیماری­ها، می­توان به احساس گزگز در دست و پا اشاره کرد. در واقع تمام اختلالات خود ایمنی، هر نقطه­ای از بدن را که هدف قرار گرفته باشند، اثرات منفی خود را بر سیستم عصبی نیز می‌گذارند. گفتیم که هرگاه سیستم عصبی آسیب ببیند یا تحت‌فشار باشد، گزگز بدن آن را هشدار می­دهد. اگر احساس سوزن سوزن شدن را بیش از حد معمول حس می­کنید و علائمی مانند بی­حسی نیز با این گزگزها همراه بودند، حتماً برای تشخیص زودتر به پزشک مراجعه کنید.

گزگز دست و پا و بیماری­های عفونی

زمانی که ارگانیسم­های حامل بیماری به بدن حمله کنند، عفونت رخ می­دهد. منشأ عفونت­ها، باکتری، ویروس و قارچ­ها می­باشند. گزگز دست و پا گاهی نشان دهنده بیماری­های عفونی است. بیماری­های عفونی که منجر به احساس گزگز می­شوند، موارد زیر هستند:

  • بیماری لایم ( عفونت باکتریایی)
  • زونا ( عفونت ویروسی)
  • هپاتیت B و C ( عفونت ویروسی)
  • HIV یا ایدز ( عفونت ویروسی)
  • جذام ( عفونت باکتریایی)

بیماری­های عفونی معمولاً با علائم واضحی خود را نشان می­دهند. زخم، التهاب، دردهای طولانی و آزاردهنده و بوی بد دهان، همه می­توانند نشانه­های عفونت باشند. این بیماری­ها بعضاً منجر به بیماری­های جدی و خطرناکی مانند سرطان نیز می­شوند. هرچند خودشان هم خطری جدی برای حیات می­باشند. در صورت مشاهده اولین علائم عفونت، حتماً به پزشک مراجعه کنید.

مراجعه به پزشک و تشخیص

گزگز دست و پا در شرایط مختلف برای هرکسی پیش می­آید. اما آن­چیزی که نیاز به درمان دارد، گزگزهای طولانی و همیشگی است. اگر زیاد با این معضل درگیر هستید، حتماً به پزشک متخصص ارتوپد مراجعه کنید. پزشک پس از بررسی سوابق بیماری، از آزمایش­های زیر برای تشخیص علت گزگز دست و پای شما، کمک می‌گیرد:

  • یک معاینه فیزیکی که شامل تست عصبی برای بررسی رفلکس­ها و عملکرد حرکتی و حسی شما است.
  • آزمایش خون برای بررسی میزان مواد شیمیایی، سطح ویتامین یا هورمون­ها در بدن
  • تصویربرداری اشعه ایکس یا MRI
  • سونوگرافی
  • الکترومیوگرافی

 

روش­های درمان

درمان گزگز دست و پا با توجه به عواملی که باعث آن می­شوند، صورت می­گیرد. پزشک با بررسی نتایج آزمایش­های شما، درمان مناسب را انتخاب می­کند. برخی از گزینه­های درمانی شامل یک یا چند مورد از موارد زیر هستند:

  • اگر برای بیماری خاصی دارو مصرف می­کنید، پزشک ممکن است دوز دارو را تغییر دهد.
  • کنترل عوارض دیابت
  • تجویز مکمل­های غذایی برای جبران کمبود ویتامین
  • درمان عفونت­ها
  • کنترل بیماری­های خود ایمنی
  • تجویز مسکن برای تسکین دردهایی که ممکن است با گزگز ایجاد شوند.
  • در برخی موارد، انجام عمل جراحی برای از بین بردن فشردگی عصب یا برداشتن کیست
  • توصیه به تغییر سبک زندگی و در پیش گرفتن یک زندگی سالم که شامل رژیم غذایی سالم، ورزش و محدود کردن مصرف الکل می­باشد.
  • ماساژ و مراقبت از دست­ها و پاها
  • نوشیدن آب ( ویتامین­های B و E محلول در آب هستند و گاهی باوجود این­که بدن مقدار کافی این ویتامین­ها را دریافت می­کند، به دلیل کمبود آب، ویتامین­ها نمی­توانند جذب بدن شوند.)

 

کلام پایانی

موارد مختلفی می­توانند سبب گزگز دست و پا شوند. در حقیقت گزگز دست و پا را می­توان نشانه بیماری­های جدی بسیاری دانست که عدم درمان آن­ها، عوارض جبران­ناپذیری را به­ وجود خواهد آورد. اگر احساس سوزن سوزن شدن بی­ دلیل در دست­ها و پاها داشتید، هرچه زودتر پزشک خود را در جریان بگذارید. هرچه زودتر علت این احساس ناخوشایند تشخیص داده شود، هم درمان سریع­تر انجام خواهد شد و هم می­توان از آسیب­های عصبی احتمالی بعدی جلوگیری کرد.

در مجموعه ما نیز پزشکان ارتوپد متبحری مشغول به فعالیت هستند که می‌توانید با خیال راحت برای معاینه به آن‌ها مراجعه کنید تا با ابزار تشخیصی مدرن، بهترین تشخیص و روش درمان را به شما ارائه دهند. برای ارتباط با این پزشکان و پرسش سوالاتی که ذهنتان را درگیر کرده است می‌توانید از لینک‌های ارتباطی در سمت چپ صفحه استفاده کنید.