گزگز دست ‌و پا

 

گزگز ممکن است در هر یک از اندام‌های بدن اتفاق بیفتد اما گزگز دست و پا یکی از موارد شایع است.  معمولاً این حس موقتی است و پس از چند دقیقه کمتر شده و از بین می‌رود. گزگز دست و پا یا هر قسمتی از بدن نوعی پاراستزی می­باشد. پاراستزی عارضه­ای است که به دلیل تحریک اعصاب محیطی یا مرکزی رخ می­دهد و نشانه­های متفاوتی از جمله گزگز، بی­حسی، احساس برق گرفتگی، سوزش و خارش را به همراه دارد. از دلایل این حس می­توان به وارد شد فشار بر روی عصب، ورم اعصاب، آسیب فیزیکی، گیر افتادن عصب، سیاتیک، آرتروز، تنگی کانال نخاعی و فتق دیسک اشاره کرد. از میان همه این موارد، فتق دیسک­های گردن یا کمر را می­توانیم دلیل اصلی بدانیم. انواع نوروپاتی هم می­توانند در گزگز دست و پا نقش داشته باشند. نوروپاتی نتیجه آسیب اعصاب در بدن است و انواع مختلفی دارد که از جمله آن ها می توان به نوروپاتی دیابتی و محیطی اشاره کرد. نارسایی کلیه، اختلالات خود ایمنی، کمبود ویتامین و برخی عوامل دیگر می­توانند از عوامل گزگز دست ­و ­پا باشند. تجویز کرم، تجویز شیاف و استفاده از روان کننده های ادرار با توصیه پزشک از راه­های درمانی این عارضه است. درصورتی‌که این عارضه را مکرر در بدن خود مشاهده کردید، در اسرع وقت به پزشک مراجعه کرده و از به وجود آمدن مشکلات بزرگ‌تر جلوگیری نمایید. ممکن است در برخی شرایط بی توجهی به این امر جزئی و مراجعه نکردن به پزشک، عوارض جبران ناپذیری به دنبال داشته باشد. در این مقاله با تعدادی از این عوامل به‌طور کامل آشنا می‌شویم.

 

فهرست مطالب

  • نوروپاتی
  • نارسایی کلیه
  • اختلالات خود ایمنی
  • کمبود ویتامین
  • بارداری
  • مولتیپل اسکلروزیس
  • بیماری سلیاک
  • بیماری لوپوس
  • هپاتیت B و C
  • جذام
  • ایدز یا HIV
  • مشکلات مربوط به ستون فقرات
  • چگونه بیماری منجر به گزگز شدن را تشخیص دهیم؟
  • درمان خانگی گزگزهای موقتی
  • درمان پزشکی گزگز دست‌وپا
  • چه زمانی لازم است حتماً به پزشک مراجعه کنیم؟
  • جمع‌بندی

 

نوروپاتی

نوروپاتی ازجمله بیماری‌هایی است که درنتیجه­ی آسیب به اعصاب در بدن ایجاد می‌شود. نوروپاتی انواع مختلفی دارد. در ادامه به شرح مختصری از آن­ها می­پردازیم.

نوروپاتی محیطی

این نوع از نوروپاتی ممکن است پس از اتفاقات و عواملی همچون آسیب‌های ناشی از صدمات ضربه‌ای به اعصاب، مصرف سم، عفونت‌ها و یا مشکلات سوخت‌وساز در بدن ایجاد شود. بیشترین تأثیر نوروپاتی محیطی بر روی دست ‌و پا است.

نوروپاتی دیابتی

در این حالت، به دلیل بیماری دیابت و بالا رفتن قند خون، عصب آسیب‌ می‌بیند. علاوه بر این ممکن است رگ‌های خونی نیز دچار مشکل شوند. عدم رسیدگی به گزگز دست و پا زمانی که مبتلا به دیابت هستید، امکان ایجاد زخم پای دیابتی را بالا می­برد که عوارض ناخوشایندی به دنبال دارد.

نارسایی کلیه

گاهی به دلیل وجود برخی بیماری‌ها نظیر فشارخون بالا یا دیابت، ممکن است کلیه‌ها نتوانند کار خود را به‌درستی انجام دهند. در این حالت دچار بیماری نارسایی کلیه می‌شوید. در اثر بروز مشکل در کلیه‌ها، دیگر دفع مایعات و مواد زائد مانند قبل به‌خوبی انجام نمی‌شود و باعث ایجاد آسیب‌های عصبی می‌شود. آسیب‌های عصبی معمولاً گزگز را به همراه خواهند داشت. گزگزهایی که از نارسایی کلیه به وجود می‌آیند، اکثراً در پاها احساس می‌شوند.

اختلالات خود ایمنی

همان‌طور که می‌دانید سیستم ایمنی بدن وظیفه دارد عوامل خارجی خطرناک را شناسایی کرده و با آن‌ها مقابله کند. اما گاهی اوقات این سیستم دچار مشکل شده و به سلول‌های خود بدن به‌عنوان دشمن حمله می‌کند. این موضوع نیز می‌تواند به عصب‌ها آسیب رسانده و گزگز را ایجاد کند.

کمبود ویتامین

از دیگر مسائلی که سوزن سوزن شدن دست ‌و پا را به همراه دارد، کمبود انواع مختلف ویتامین‌هاست. این کمبود از موضوعاتی است که خیلی کم به آن توجه می‌شود. کمتر افرادی وجود دارند که در وعده‌های روزانه و برنامه هفتگی غذایی خود، تنوع خوراکی‌هایی شامل انواع ویتامین‌ها و مواد مغذی را داشته باشند. گاهی هم کمبود ویتامین به دلیل برخی بیماری‌های زمینه‌ای است. در برخی مواقع ویتامین به مقدار کافی وارد بدن می‌شود، اما جذب آن­ در بدن به ‌درستی صورت نمی‌گیرد. ازجمله ویتامین‌هایی که برای تقویت عصب‌ها لازم بوده و کمبود آن‌ها باعث بروز برخی علائمی مانند گزگزشدن می‌شوند، می‌توان ویتامین‌های زیر را نام برد:

  • ویتامین B-12
  • ویتامین B-6
  • ویتامین E
  • ویتامین B-1

 

 

 

بارداری

افزایش هورمون‌ها در دوران بارداری و کشش عضلات برای بزرگ شدن رحم، می‌تواند به عصب‌ها آسیب بزند. درنتیجه این آسیب‌ها، شما در دست ‌و پا گزگز را احساس می‌کنید. این حالت پس از دوران بارداری کمتر خواهد شد.

مولتیپل اسکلروزیس

بیماری مولتیپل اسکلروزیس که به‌اختصار و عموماً به نام MS شناخته می‌شود، یکی از بیماری‌های خود ایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به میلین که پوشش محافظتی اعصاب است، حمله می‌کند. این موضوع ممکن است آسیبی به عصب‌ها وارد کند که باعث بروز احساس گزگز خواهد شد.

بیماری سلیاک

سلیاک نیز از دیگر بیماری‌های خود ایمنی است که در روده باریک اتفاق می‌افتد. در این بیماری، فرد بیمار در صورت مصرف گلوتن دچار واکنش خود ایمنی در بدنش می‌شود. علائم بیماری تا حدی شبیه به بیماری نوروپاتی است. گاهی حتی فرد مبتلا به سلیاک هیچ علائم گوارشی‌ ندارد.

بیماری لوپوس

لوپوس نیز نوع دیگری از بیماری‌های خود ایمنی است. در این بیماری سیستم ایمنی به بافت­های مختلف بدن حمله می‌کند. در اثر این بیماری علاوه بر آسیب به سیستم عصبی ممکن است در هر قسمت بدن مشکلات مختلفی ایجاد شود. درنتیجه این مشکلات فرد مبتلابه لوپوس دچار تورم‌ یا التهاباتی می‌گردد که می‌تواند به عصب‌ها آسیب رسانده و گزگز را به همراه داشته باشد.

هپاتیت B و C

بیماری هپاتیت درنتیجه حمله برخی ویروس‌ها در بدن به وجود می‌آید. در این بیماری کبد دچار التهاب شده و در صورت عدم درمان ممکن است به بیماری‌های خطرناک‌تری مثل سرطان کبد یا سیروز منجر شود. همچنین یکی از موارد ایجاد نوروپاتی محیطی، عفونت‌های ناشی از هپاتیت C است. از علائم این بیماری گزگز کردن اندام‌ها می­باشد.

جذام

یکی دیگر از بیماری‌هایی که باعث علائمی چون گزگز دست ‌و پا می­شود، بیماری جذام است. در این بیماری بدن دچار نوعی عفونت باکتریایی شده و به پوست و اعصاب آسیب رسانده و دستگاه تنفس را مختل می‌کند. گاهی به دلیل آسیب‌های وارد بر اعصاب، فرد ممکن است دچار بی‌حسی در دست‌ و پا شود.

ایدز یا HIV

بیماری ایدز توسط ویروسی که به سلول‌های سیستم بدنی حمله می‌کند، به وجود می‌آید. این بیماری ریسک ابتلا به سایر بیماری‌های خطرناک همچون برخی از سرطان‌ها یا عفونت بعضی از قسمت‌های بدن را افزایش می‌دهد.

اگر فرد مبتلابه ایدز دیر متوجه بیماری خود شود، سیستم ایمنی بدنش تا حد بسیار زیادی آسیب می‌بیند و سیستم عصبی را نیز درگیر خواهد کرد. گزگز و بی‌حس شدن دست‌وپا از علائمی هستند که درنتیجه بیماری ایدز به وجود می‌آیند.

مشکلات مربوط به ستون فقرات

بیرون زدگی دیسک، اختلالات دژنراتیو و آسیب­های فیزیکی که به هر قسمتی از ستون فقرات وارد می­شوند و رشته­های عصبی را تحریک می­کنند هم می­توانند منجر به گزگز دست و پا شوند. اغلب وجود مشکل در ستون فقرات گردنی گزگز دست و مشکل در ستون فقرات کمری، گزگز پا را به همراه دارد. اما هر یک به تنهایی هم می­توانند سبب گزگز دست و پا شوند. اگر گزگز دست و پای شما به علت ناراحتی ستون فقرات باشد و برای درمان آن هرچه زودتر چاره­ای نیندیشید، عوارض ناگواری همچون پیشروی بیماری، ضعف عضلانی، ناتوانی حرکتی، اختلال در عملکرد روده و مثانه و ناتوانی جنسی در انتظار شما خواهد بود. برای پیشگیری از چنین مشکلاتی بهتر است اگر با گزگز مداوم دست و پا مواجه شدید، سریع­تر به پزشک متخصص ارتوپد مراجعه کنید تا معاینات لازم انجام و احتمالات بررسی شوند.

چگونه بیماری منجر به گزگز شدن را تشخیص دهیم؟

اگرچه علائم هر بیماری مشخص و برای اکثر افراد یکسان است اما نمی‌توان بدون مراجعه به پزشک علت دقیق گزگز شدن دست ‌و پا را متوجه شد. زمانی که به پزشک مراجعه می­کنید، پزشک ابتدا شمارا معاینه بدنی می‌کند و سپس از شما می‌خواهد در مورد تمام‌کارهای روزمره‌ای که معمولاً انجام می‌دهید، مواردی که درخطر ابتلا به ایدز یا سایر عفونت‌ها بوده‌اید یا از سابقه­ی بیماری‌های عصبی خانوادگی و ارثی، شرح‌حالی ارائه دهید.

ممکن است آزمایش‌های گسترده‌ای برای تشخیص دقیق‌تر انجام شود که عبارتند از:

  • آزمایش خون
  • توموگرافی کامپیوتری
  • ام آر آی
  • بیوپسی عصب
  • بیوپسی پوست

درمان خانگی گزگزهای موقتی

  • بسته به اندامی که در آن گزگز احساس می‌کنید، فعالیت‌های مختلفی می‌تواند باعث از بین بردن گزگز شود. برای مثال اگر نشسته‌اید و پای شما گزگز می‌کند (یا خواب‌رفته) در نوع نشستن خود تغییر حالت دهید.
  • مطمئن شوید که هیدراته شده‌اید. هیدراته شدن به معنای مصرف مایعات کافی و خصوصاً آب است. خیلی از مواقع ممکن است در طول روز کم آب بنوشیم. خشکی بدن از مواردی است که گزگز را باعث می‌شود.
  • یکی دیگر از روش‌هایی که می‌تواند گزگز را آرام کند، دراز کشیدن و بالا نگه‌داشتن پاها است. می‌توانید در کنار یک دیوار دراز کشیده و پاهای خود را به‌صورت صاف به دیوار تکیه دهید.

اگر با این روش‌ها بهتر نشدید بهتر است برای تشخیص دقیق مشکل به پزشک مراجعه کنید.

درمان پزشکی گزگز دست‌وپا

همان‌طور که دیدیم، بیماری‌های زیادی وجود دارند که گزگز دست ‌و پا یکی از علائمشان باشد. درنتیجه برای درمان این مشکل راه‌حل‌های درمانی مختلفی بسته به نوع بیماری وجود خواهد داشت که پس از تشخیص پزشک مشخص می‌شود. اما به‌طورکلی برخی از درمان‌های معمول گزگز شدن دست‌وپا می‌تواند موارد زیر باشد.

تجویز کرم

تجویز شیاف

روان کننده‌های سیستم ادرار

در موارد بسیار شدید ممکن است نیاز به عمل جراحی باشد.

چه زمانی لازم است حتماً به پزشک مراجعه کنیم؟

گزگزهای موقتی پس از انجام برخی فعالیت‌های مکرر و فشار به دست‌ و پا طبیعی است و خودبه‌خود از بین می‌روند. اما برخی مواقع خیلی زیاد تکرار می‌شوند یا با علائم دیگر همراه هستند که باید برای جلوگیری از بروز بیماری‌های خطرناک به پزشک مراجعه کرد. برخی از مواردی که باید از گزگز نگران شد عبارتند از:

  • وقتی احساس گزگز با تورم و التهاب همراه می‌شود.
  • وقتی به علت گزگز نمی‌توانید مدتی طولانی راه بروید.
  • وقتی همراه با علائمی همچون سردرد شدید یا ضعف ناگهانی باشد.
  • اگر اندام خود را به‌درستی حس نکنید.

جمع‌بندی

یکی از احساس‌هایی که احتمالاً به فراوانی تجربه کرده‌اید، احساس گزگز دست‌ و پا است. این احساس ممکن است پس از خوابیدن طولانی روی بازو و ساعد یا نشستن در حالتی خاص به مدت زیاد ایجاد شود. معمولاً احساس گزگز چند دقیقه پس از تغییر حالت از بین می‌رود. گاهی گزگزهای غیرطبیعی، طولانی‌مدت یا همراه با علائمی دیگر به وجود می‌آیند که ممکن است نشانه‌ای از یک بیماری باشند. اکثر بیماری‌هایی که به سیستم اعصاب آسیب می‌زند، گزگز را ایجاد می‌کنند. برخی بیماری‌های خود ایمنی مثل لوپوس، سلیاک یا MS از جمله این بیماری­ها هستند. درمان گزگز دست‌وپا به درمان بیماری‌های بوجود آورنده‌ی آن بستگی خواهد داشت.

شما می­توانید برای ارزیابی سلامت خود و تشخیص علت گزگز دست و پا، از پزشکان متخصص و دلسوز کلینیک تخصصی ما کمک بگیرید. برای گرفتن نوبت به قسمت تماس با ما مراجعه کنید.