کدام پمادها گرفتگی عضلات را سریعتر تسکین میدهند؟
زمانی که عضلات بدن بهطور ناگهانی دچار گرفتگی میشوند، اولین چیزی که اغلب به ذهن میرسد، استفاده از یک پماد موضعی است. پماد گرفتگی عضله یکی از گزینههای سریع و نسبتاً بیخطر برای کاهش درد و بهبود دامنه حرکتی است. این پمادها معمولاً حاوی ترکیبات ضدالتهاب، گرمکننده یا شلکننده عضلات هستند که با افزایش جریان خون موضعی، گرفتگی را کاهش میدهند. اما همه پمادها برای همه افراد مناسب نیستند. شناخت علت اصلی گرفتگی، نوع عضله درگیر و حتی شرایط پوستی فرد میتواند در انتخاب پماد مناسب نقش داشته باشد. در چنین شرایطی، مراجعه به متخصص گرفتگی عضلات توصیه میشود تا نوع دارو، میزان مصرف و نحوه استفاده دقیق مشخص شود. بدون راهنمایی تخصصی، حتی سادهترین پماد هم ممکن است اثر کافی نداشته باشد یا باعث تحریک پوست شود.
.
فهرست
گرفتگی و اسپاسم عضلانی یکی از اتفاقات رایج بعد از فعالیت فیزیکی ناگهانی و یا شدید میباشد. در این حالت عموما یک یا چند عضله دچار انقباض ناگهانی و مستمر میگردند. این امر در انفعالاتی در نهایت منجر به تجمع اسیدلاکتیک میگردد که باعث ایجاد درد است. گرچه این مشکلات عموما در عضلات پا رخ میدهد اما ممکن است عضلات کمر شانه و دست را نیز درگیر کند. طول مدت این انقباضات که از آنها با عنوان اسپاسم یاد میشود متفاوت است با این حال این انقباضات عموما از چند ثانیه تا نهایتا ۱۰ الی ۲۰ دقیقه به طول میانجامند و معمولا خود به خود و یا با استفاده از برخی روشهای درمانی ساده بدون نیاز به مراجعه به پزشک بهبود مییابد. در چنین شرایطی فردی که دچار اسپاسم عضلانی شده است, ممکن است حالت سختی و نوعی سفت شدگی را در عضلات خود احساس کند و در حرکت دادن آن عضله با مشکل روبرو شود. اگرچه عموما اسپاسم عضلانی با آسیب و عارضه خاصی همراه نیست اما چنانچه این اسپاسم ها مدت زمان طولانی به طول بینجامند و درمان نگردند, میتوانند با آسیب عضله همراه شده و حتی منجر به ناتوانی و بی تحرکی گردد. اینکه دقیقا چه عللی منجر به اسپاسم عضله و گرفتگی آن میگردند تاکنون به صورت دقیق مشخص نشده است, اما برخی از علل عبارتند از:
- خستگی شدید عضلات پس از ورزش طولانی مدت
- از دست دادن مقادیر زیاد آب و الکترولیت خون
- سطوح پایین برخی ترکیبات معدنی در بدن مانند کلسیم, منیزیم, پتاسیم و یا سدیم.
- استفاده از برخی داروهایی که بصورت ناخواسته بر روی عضلات اثر میگذارند مانند داروهای کاهنده چربی مثل آتورواستاتین لواستاتین و رزوواستاتین.
- برخی بیماریها مانند دیابت, پارکینسون, بیماریهای قلبی عروقی.
- شرایط بارداری.
- تروما و ضربه به سر و آسیب نخاعی.
با توجه به آنچه گفته شد، مهم ترین اصل در درمان گرفتگی عضلات شانه و همچنین به طورکلی اسپاسم عضلات شناسایی علت و رفع آن میباشدو به عنوان مثال اگر فردی به علت کم شدن املاح معدنی درون خون از جمله سدیم، پتاسیم و منیزیوم در هوای گرم دچار اسپاسم عضلانی گردد تمرینات عضلانی و ماساژ تاثیر چندانی بر بهبود گرفتگی وی نخواهد داشت حال آنکه تنها یک سرم حاوی مواد معدنی، میتواند این کمبود را جبران کند و حال بیمار در عرض چند دقیقه کاملا بهبود یابد.
لذا توصیه میشود چنانچه گرفتگی و اسپاسم عضلات بیش از 15 دقیقه به طول انجامید فرصت را از دست نداده و سریعا به پزشک مراجعه کنید.
پماد ضداسپاسم عضلانی همانند سایر داروهای مصرفی برای از بین بردن اسپاسم عضله از ترکیباتی تشکیل شده است که علاوه بر اثر ضد درد عمدتا اثر ضد التهابی نیز دارد.در ادامه در مورد انواع داروی موضعی شلکننده عضله و کرم ها و همچنین داروهایی مختلف صحبت میگردد.
در حال حاضر داروهای متعدد برای درمان گرفتگی عضلات وجود دارد. پماد ضداسپاسم عضلانی از این امر مستثنا نیست. این پمادها نیز انواع متنوعی دارند، در برند های مختلف با این وجود برخی مواد سازنده در انواع مختلف این پمادها یکسان میباشد. در ادامه به برخی از این ترکیبات ونیز انواع پمادهای مختلف مورد استفاده برای درما گرفتگی عضله میپردازیم.
متیل سالیسیلات :
یکی از مواد سازنده رایج و مورد استفاده در داروی موضعی شلکننده عضله، ترکیبات متیل سالیسیلات میباشد. بسیاری معتقدند که فرم موضعی آن بهترین پماد گرفتگی عضلات ران میباشد.این ترکیب که از خانواده سالیسیلات ها است، از گیاه وینترگرین به دست میآید. این گیاه،یک گیاه معطر و همیشه سبز میباشد که کاربرد های درمانی متنوعی برای آن وجود دارد. این ترکیبات سالیسیلات نوعی ترکیب ضد درد میباشند که در صورت مصرف موضعی بر روی پوست در ابتدا منجر به خنک شدن عضله و سپس گرم شدن آن میگردد و درد بیمار را کاهش میدهد. همانطور که گفته شد این ترکیب زیر گروه ترکیب سالیسیلات میباشد که معروفترین آن ها اسید سالیسیلیک با عنوان ترکیب رایجی به اسم آسپیرین است. همانطور که میدانید آسپرین یکی از پر مصرفترین داروها در سراسر جهان و مهمترین ترکیبات ضد التهاب غیر استروئیدی میباشد. از ترکیبات مختلف سالیسیلات ها مانند متیل سالیسیلات ها همین برای تسکین و کاهش درد استفاده میشود. نکته بسیار مهم این است, کسانی که به داروهای آسپرین حساسیت دارند به احتمال زیاد در برخورد با سایر ترکیبات سالیسیلات ها نیز ممکن است با علائم آلرژی روبه رو شوند, بنابراین قبل از مصرف هرگونه ترکیبات سالیسیلاتها منجمله ترکیبات متیل سالیسیلات ، میبایست با پزشک مشورت نماید. متیل سالیسیلات یکی از ترکیبات رایج مورد استفاده در ژل گرفتگی عضلات میباشند.
کپسایسین:
ماده موثر دیگری که به طور وسیع در پماد گرفتگی عضلات استفاده میشود، ترکیب کپسایسین میباشد. این ترکیب که طعم تند فلفل از آن نشأت میگیرد, نوعی ماده شیمیایی ضد درد میباشد که در مقادیر بالا با خاصیت ضد درد و به مقدار بسیار کمتر ضد التهاب همراه است. با این وجود ایجاد حس سوزشی که پس از تماس پماد ضداسپاسم عضلانی دارای این ماده موثره با پوست در بیمار ایجاد میشود, باعث شده که کپسایسین ترکیب چندان محبوبی نباشد. همچنین برای آنکه این ترکیب بتواند حداکثر اثر خود را اعمال کند, به مقادیر بالایی از این دارو نیازمند است و این باعث میشود که میزان سوزش ناشی از دارو برای فردی که از آن استفاده میکند افزایش پیدا بکند. روش تاثیرگذاری ترکیب کپسایسین به این صورت می باشد که با درگیر کردن سلول های عصبی و تحریک آنها حس درد مخابره شده را کاهش می دهد با این وجود و با توجه به مطالبی که در مورد این ترکیب گفته شد، استفاده از آن بهتر است با توصیه و مشاوره پزشک صورت گردد.
منتول:
ترکیب دیگری که در داروی موضعی شلکننده عضله مورد استفاده قرار میگیرد. ترکیب منتول است. بسیاری معتقدند که فرم موضعی آن بهترین پماد گرفتگی عضلات گردن میباشد. منتول مانند کپسایسین و متیل سالیسیلات ضد درد و به ندرت ضد التهاب میباشد. این ریزماده اثر خود را نه با کاهش درد بصورت مستقیم و مهار انتقال پیام درد در سلولهای عصبی بلکه با انحراف ذهن فرد مبتلا از درد اعمال میکند به طور کلی این ماده موثره به طور معمول در روغن نعناع فلفلی به دست میآید. خطر خاصی ندارد و برخلاف کپسایسین این احساس خنک کنندگی بر روی پوست ایجاد میکند. به همین جهت است که این ترکیب، ترکیب محبوبی برای استفاده موضعی برای رفع گرفتگی عضله میباشد. با این حال تاثیر مستقیم بر روی درد و التهاب ندارد.
ترکیبات ضد التهابی غیر استروئیدی:
ترکیبات دیگری که به مقادیر بالا در ژل گرفتگی عضلات بویژه در پماد گرفتگی عضلات زانو در ورزشکاران مورد استفاده قرار میگیرند. ترکیبات ضد التهابی غیر استروئیدی هستند. این ترکیبات با تاثیر مستقیم بر روی التهاب منجر به کاهش آن و کاهش درد میگردد. از مجموع این ترکیبات میتوان به دیکلوفناک، ایبوپروفن اشاره کرد. این ترکیبات تنها برای گرفتگی عضله کاربرد ندارند و در بسیاری از بیماریهای مفصلی و عضلانی دیگر نیز مورد استفاده قرار میگیرد. با این حال با توجه به آنکه تاثیر این داروها در فرم خوراکی بیشتر از فرم موضعی میباشد, برای آنکه بتوانند حداقل اثر ضد التهابی و ضد درد خود را اعمال کنند لازم است درصد بالاتری از آنها در ترکیبات موضعی مورد استفاده قرار بگیرد. این امر باعث شده که محبوبیت داروهای خوراکی نسبت به داروهای موضعی مثل پماد ضداسپاسم عضلانی و کرم ها بسیار بیشتر باشد.
در حال حاضر داروی موضعی شلکننده عضله و کرم های متنوعی به این منظور مورد استفاده قرار میگیرد. در ادامه به معرفی برخی از این پماد و کرم های معروف میپردازیم.
کرم کپسایسین:
این پماد به طور معمول در گرفتگی عضلانی شدید در نواحی شانه و بازو و همچنین دردهای مزمن عصبی مورد استفاده قرار میگیرند. این کرم حاوی ترکیبات ناشی از فلفل قرمز با عنوان کاپسایسین میباشد که همراه ویتامین c و برخی دیگر از ترکیبات ضد التهابی غیراستروییدی به عنوان ژل گرفتگی عضلات بکار میرودکه پالس های درد را تسکین داده و اجازه رسیدن آنها به سیستم عصبی مرکزی نداده و درد را مهار میکند و در نتیجه منجر به کاهش درد عضلانی میشود. نحوه استفاده از این کرم به این صورت میباشد که معمولا هر ۶ ساعت ۱ بار حدودا ۳ یا ۴ بار در روز بر روی پوست خشک و به صورت ماساژ می باشد. توصیه میشود با توجه به اثر سوزشی ای ترکیب بر روی پوست بودن حتما پیش از مصرف آن مقادیر کم آن بر روی پوست آزمایش شود تا در صورت حساسیت از استعمال آن خودداری گردد.
پماد آرتروتیمان:
پماد ضداسپاسم عضلانی دیگری که وجود دارد پماد آرتروتیمان است. این پماد حاوی عصاره نعناع فلفلی و اسانس رزماری است که در دردهای گرفتگی عضلات و همچنین خستگی کاربرد دارد. این پماد نیز مانند کرم کپسایسین معمولا منجر به سوزش و قرمزی پوست میشوند که با شستشو قابل برطرف شدن هست. به طور معمول ۳ تا ۴ بار در روز مشابه کرم کپسایسین مورد استعمال قرار میگیرد ولی توصیه میشود در استفاده از این پماد آن را در اطراف چشم و همچنین بر روی زخم های باز مورد استفاده قرار ندهید.
کرمی دی پی:
این کرم حاوی ترکیبات اکالیپتوس کامفر و منتول است که بسیاری معتقدند که فرم موضعی آن بهترین پماد گرفتگی عضلات زانو میباشد. این ترکیب باعث میشود انقباضات و گرفتگی عضلات به شدت کاهش یابد و درد عضلانی بهتر شده و عضله ریلکس گردد. این پماد به خاطر وجود اکالیپتوس و منتول اثر خنک کنندگی دارد که آن را از سایر پماد های گرفتگی عضلات جدا میکند و استفاده از آن برای بیمار حس بهتری دارد.
کرم رادیان:
این کرم حاوی عصاره رزماری، فلفل، کالاندولا، اکالیپتوس و نعناع فلفلی است که علاوه بر بهبود گرفتگی عضلات و خاصیت ضد درد خاصیت ضد التهابی نیز دارد. به طور معمول در استفاده از این کرم مانند سایر کرم ها عوارضی مانند سوزش و قرمزی پوست مشاهده میشود که معمولا خود به خود مرتفع میگردد.
کرم کپکس:
این کرم به منظور کاهش درد مفاصل و هم چنین دردهای عصبی پس از بیماری زونا( که عامل آن همان ویروس آبله مرغان است) و همچنین گرفتگی عضلات مورد استفاده قرار میگیرد. نکته بسیار مهم در استفاده از تمامی کرمها این است که چنانچه در صورت مصرف آنها علایم آلرژی مثل: حساسیت پوستی و خارش شدید مشاهده شود. میبایست مصرف آنها متوقف شود.
همانطور که در ابتدای مقاله اشاره کردیم داروهای مختلف و متنوعی برای درمان گرفتگی عضله مورد استفاده قرار میگیرند که تنها یکی از آنها ژل گرفتگی عضلات میباشد. از این رو آشنایی با سایر داروهای درمان گرفتگی عضلات و تفاوت استعمالشان حائز اهمیت است. در ادامه به برخی درمان طبی برای گرفتگی عضله اشاره میکنیم، با علم به این موضوع که هیچ یک از درمانهای گرفتگی عضلات الزاما بر دیگری برتری ندارد و بسته به شرایط مختلف انتخاب داروی مناسب متفاوت میباشد.
استفاده از برخی از داروهای مکمل و سنتی:
یکی از روشهای درمانی گرفتگی عضلات شانه و سایر عضلات استفاده از ترکیبات گیاهی و مکمل ها میباشد. ترکیبات خوراکی و مکمل های متنوعی وجود دارند که باعث بهبود گرفتگی عضلات و کاهش بروز مجدد آن میشود. به عنوان مثال نوشیدن آب ترش یا سرکه به مقدار اندک میتواند گرفتگی عضلانی و اسپاسم را طی مدت یک دقیقه کاهش دهد و برطرف نماید. علت این هم به خاطر بهبود وضعیت آب و الکترولیت درون بدن میباشد. از طرف دیگر برخی مکملها مانند قرص های نمک, ویتامین ب۱۲ و مکملهای منیزیم، برای پیشگیری از اسپاسم و گرفتگی عضلات مورد استفاده قرار گرفتهاند و شواهدی مبنی بر مفید بودن آنها گزارش شده است. به عنوان مثال قرص منیزیم به طور رایج برای جلوگیری از گرفتگی عضلات قبل از انجام تنیس در تنیس بازان حرفهای و همچنین نوازندگان پیانو و گیتار و سازهای ضربی توصیه میشود. همچنین برخی ترکیبات گیاهی مانند چای بابونه یا چای فلفلی میتواند باعث بهبود خواب شده و در نتیجه گرفتگی عضلات را کاهش دهد.
مصرف کرمها و پمادهای تسکین دهنده:
استفاده از کرم و پمادهای تسکین دهنده یکی از روشهای مناسب برای درمان گرفتگی عضلات شانه میباشد. ترکیبات طبیعی که به طور عمده از منتول و همچنین منتونیکها یا همان عصاره ی نعناع تهیه شدهاند و میتوانند باعث کاهش ورم و التهاب در ناحیه عضلات و مفاصل گردند و از این طریق اسپاسم عضلانی را بهبود بخشند. ترکیبات بی حس کننده مانند لیدوکایینها که با مهار درد در بهبود اسپاسم عضلانی و قابل تحمل شدن آن نقش بسزایی دارند. با این وجود استفاده از این ترکیبات بهتر است زیر نظر پزشک انجام گیرد.
مراجعه به پزشک و استفاده از داروهای شل کننده عضلانی:
علی رغم تمام روشهایی که گفته شد گاهی اوقات اسپاسم عضلانی برطرف نمیشود. در چنین شرایطی برای درمان گرفتگی عضلات شانه و همچنین سایر عضلات منجمله عضلات ساق پا که بسیار شایع میباشد می باید به پزشک مراجعه کنید. پزشک داروهای شل کننده عضلات و همچنین برخی مسکنها را برایتان تجویز میکند. این داروها با مهار انقباضات عضلانی که متأثر از تاثیرشان بر روی گیرندههای عضلات و همچنین دستگاه عصبی مرکزی و مغز است، باعث کاهش اسپاسم و مرتفع شدن درد عضلانی میشوند. برخی از این داروها شامل متوکاربامول و گاباپنتین میباشند که عمدتا به مدت ۲ الی ۳ هفته متناسب با صلاحدید پزشک برای فرد تجویز میگردد. همچنین برخی ترکیبات ضد التهابی مثل آسپرین و ناپروکسن با کاهش درد عضلانی و در این حال التهاب مسیر بهبودی را سرعت میبخشند.
گرفتگی عضله یا Muscle Cramp انقباض ناگهانی، غیرارادی و معمولاً دردناک یک یا چند عضله است که میتواند چند ثانیه تا چند دقیقه طول بکشد. این حالت معمولاً در اثر عوامل زیر ایجاد میشود:
- خستگی یا استفاده بیش از حد از عضله
- کمبود الکترولیتها (مثل پتاسیم، کلسیم یا منیزیم)
- کمآبی بدن
- مشکلات گردش خون یا اعصاب
- قرار گرفتن طولانیمدت در یک وضعیت خاص
پمادهای گرفتگی عضله معمولاً بهصورت موضعی روی ناحیه دردناک یا منقبض مالیده میشوند و با مکانیسمهای زیر اثر میکنند:
ایجاد گرما یا سرمای موضعی → افزایش جریان خون یا کاهش تحریک عصبی
- اثر ضدالتهابی (در پمادهای حاوی NSAIDs مثل دیکلوفناک) → کاهش التهاب و درد
- اثر شلکننده عضله (در پمادهای گیاهی یا دارویی) → کاهش تنش و اسپاسم عضلانی
- تحریک گیرندههای پوستی → کاهش پیامهای درد به سیستم عصبی (اثر ضد درد از طریق "Gate Control Theory")
به طور کلی پمادهای ضد گرفتگی عضله به سه دسته تقسیم میشوند:
الف) پمادهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs)
نمونهها: دیکلوفناک ژل، پیروکسیکام ژل
کارکرد: کاهش التهاب، درد و حساسیت عضله
کاربرد: بیشتر در آسیبهای ورزشی، کشیدگی و التهاب
ب) پمادهای گرمکننده یا منتولدار
ترکیبات: منتول، کافور، کپسایسین، اسانس فلفل قرمز، اسانس اکالیپتوس
کارکرد: افزایش جریان خون موضعی، ایجاد گرما و کاهش اسپاسم
کاربرد: گرفتگی ناشی از سرما، اسپاسمهای مزمن، درد عضلانی بعد از ورزش
ج) پمادهای گیاهی شلکننده عضله
ترکیبات: روغن رزماری، روغن زنجبیل، عصاره فلفل، روغن اسطوخودوس
کارکرد: آرامکردن عضله و کاهش درد با تحریک ملایم اعصاب و افزایش خونرسانی
کاربرد: گرفتگی خفیف تا متوسط، استفاده مکرر و طولانیمدت
پماد گرفتگی عضله میتواند اولین انتخاب برای تسکین سریع دردهای ناشی از اسپاسم باشد؛ اما انتخاب درست آن، نقش تعیینکنندهای در موفقیت درمان دارد. برخی پمادها بر پایه گیاهان دارویی هستند و با ایجاد گرما یا سرمای موضعی، عضله را بهمرور شل میکنند. برخی دیگر حاوی ترکیبات دارویی مانند منتول، کافور یا سالیسیلاتها هستند که مستقیماً التهاب و درد را هدف میگیرند. با این حال، اگر گرفتگیها مکرر یا مزمن باشند، تنها استفاده از پماد کافی نیست و ممکن است نیاز به بررسی عمیقتر، اصلاح سبک زندگی یا درمان ترکیبی وجود داشته باشد. استفاده بیرویه یا نادرست از این پمادها بهویژه در افرادی با پوست حساس یا سابقه آلرژی میتواند عوارضی بهدنبال داشته باشد. به همین دلیل توصیه میشود پیش از مصرف طولانیمدت، با یک متخصص گرفتگی عضلات مشورت شود تا مناسبترین گزینه بر اساس نیازهای بدنی شما انتخاب گردد. پمادها اگر بهدرستی استفاده شوند، میتوانند نقش مؤثری در کاهش سریع درد و بازگرداندن تحرک ایفا کنند.