آیا طب سنتی واقعاً در درمان گرفتگی عضلات مؤثر است؟
گرفتگی عضلات، اگرچه ممکن است در نگاه اول یک مشکل ساده و گذرا بهنظر برسد، اما در برخی افراد بهصورت مکرر و ناتوانکننده بروز میکند. در این شرایط، بسیاری از بیماران بهدنبال راهحلهایی هستند که عوارض دارویی نداشته باشند و بتوانند بدن را به تعادل طبیعی بازگردانند. درمان گرفتگی عضلات در طب سنتی دقیقاً همین فلسفه را دنبال میکند؛ یعنی بازگشت به طبع متعادل بدن با استفاده از گیاهان دارویی، ماساژهای موضعی و اصلاح سبک زندگی. رویکرد طب سنتی نهتنها به تسکین درد کمک میکند، بلکه ریشههای پنهان این اختلال، مانند سردی مزاج یا سوءهاضمه، را نیز مورد توجه قرار میدهد. اگرچه برای شروع مسیر درمان، مشاوره با یک متخصص گرفتگی عضلات در کنار آشنایی با مبانی طب سنتی ضروری است، اما بهرهگیری از درمانهای طبیعی میتواند یک گزینه مکمل مفید و پایدار باشد.
فهرست
- گرفتگی عضله چیست و تاریخچه درمان گرفتگی عضلات در طب سنتی
- روشهای طب سنتی برای اسپاسم عضله
- مقایسه درمان گیاهی گرفتگی عضله با طب نوین
- جمع بندی
- سخن پایانی
گرفتگی و اسپاسم عضلانی یکی از اتفاقات رایج بعد از فعالیت فیزیکی ناگهانی و یا شدید میباشد. در این حالت یک یا چند عضله دچار انقباض ناگهانی و مستمر میگردند. این امر در انفعالاتی در نهایت منجر به تجمع اسیدلاکتیک میگردد که باعث ایجاد درد است. گرچه این مشکلات عموما در عضلات پا رخ میدهد اما ممکن است عضلات کمر شانه و دست را نیز درگیر کند. طول مدت این انقباضات که از آنها با عنوان اسپاسم یاد میشود متفاوت است با این حال این انقباضات عموما از چند ثانیه تا نهایتا ۱۰ الی ۲۰ دقیقه به طول میانجامند و معمولا خود به خود و یا با استفاده از برخی روشهای درمانی ساده بدون نیاز به مراجعه به پزشک بهبود مییابد.
در چنین شرایطی فردی که دچار اسپاسم عضلانی شده است, ممکن است حالت سختی و نوعی سفت شدگی را در عضلات خود احساس کند و در حرکت دادن آن عضله با مشکل روبرو شود. اگرچه عموما اسپاسم عضلانی با آسیب و عارضه خاصی همراه نیست اما چنانچه این اسپاسمها مدت زمان طولانی به طول بینجامند و درمان نگردند میتوانند با آسیب عضله همراه شده و حتی منجر به ناتوانی و بیتحرکی گردد. اینکه دقیقا چه عللی منجر به اسپاسم عضله و گرفتگی آن میگردند تاکنون به صورت دقیق مشخص نشده است. اما برخی از علل عبارتند از:
- خستگی شدید عضلات پس از ورزش طولانی مدت.
- از دست دادن مقادیر زیاد آب و الکترولیت خون
- سطوح پایین برخی ترکیبات معدنی در بدن مانند کلسیم, منیزیم, پتاسیم و یا سدیم.
- استفاده از برخی داروهایی که بصورت ناخواسته بر روی عضلات اثر میگذارند مانند داروهای کاهنده چربی مثل آتورواستاتین لواستاتین و رزوواستاتین.
- برخی بیماریها مانند دیابت, پارکینسون, بیماریهای قلبی عروقی.
- شرایط بارداری.
- تروما و ضربه به سر و آسیب نخاعی.
با توجه به آنچه گفته شد، مهم ترین اصل در درمان گرفتگی عضلات شانه، کمر، ساق پا، ران و همچنین به طور کلی اسپاسم عضلات شناسایی علت و رفع آن میباشدو به عنوان مثال اگر فردی به علت کم شدن املاح معدنی درون خون از جمله سدیم، پتاسیم و منیزیوم در هوای گرم دچار اسپاسم عضلانی گردد تمرینات عضلانی و ماساژ تاثیر چندانی بر بهبود گرفتگی وی نخواهد داشت حال آنکه تنها یک سرم حاوی مواد معدنی، میتواند این کمبود را جبران کند و حال بیمار در عرض چند دقیقه کاملا بهبود یابد.
لذا توصیه میشود چنانچه گرفتگی و اسپاسم عضلات بیش از 15 دقیقه به طول انجامید فرصت را از دست نداده و سریعا به پزشک مراجعه کنید.
روشهای درمانی متنوعی برای درمان گیاهی گرفتگی عضله وجود دارد. این روش ها در طول زمان تکمیل پیدا کرده و در حال حاضر به چند مورد زیر تقسیم می شود، که در ادامه به آنها میپردازیم. در ادامه در مورد برخی ترکیبات موثر برای رفع گرفتگی عضلات با داروی گیاهی خواهیم گفت.
آب آلبالو:
استفاده از آب آلبالو یکی از توصیههای رایج جهت طب سنتی برای اسپاسم عضله میباشد. بطور معمول این ترکیب در ورزشکاران حرفهای و افرادی که در ورزشهای استقامتی مثل دوی ماراتون شرکت میکنند یا ورزشکارانی که در دورهای کوتاه مدت تمرینات سنگینی را انجام میدهند, به طور رایج استفاده میشود.
استفاده از این ترکیب برای مبارزه با التهاب و همچنین به عنوان ضد درد در میان دوندهها، و ورزشکاران دو و میدانی مثل دوی صد متر، پرتاب وزنه و نیزه و نیز شناگران بسیار رایج است. اما علت اثر این ترکیب در درمان گیاهی گرفتگی عضله را میتوان در دو ویژگی و خاصیت آن جستوجو کرد.
اول آنکه آب آلبالو، خاصیت آنتی اکسیدانی دارد و در نتیجه ترکیبات اکسید کننده ای که در حین فعالیت شدید و استرس ایجاد می شود را از بین می برد و شانس بروز گرفتگی عضلات را کاهش میدهد.
دومین علت درواقع افزایش املاح و الکترولیت موجود در بدن است، که شانس بروز گرفتگی عضلانی در افرادی که فعالیت فیزیکی بالایی دارند و بویژه ورزشکاران را کاهش میدهد. این ترکیب همچنین مهمترین و کاربردیترین درمان گرفتگی عضلات کتف در طب سنتی میباشد.
بلوبری
ترکیب دیگری که در رفع گرفتگی عضلات با داروی گیاهی محبوبیت دارد بلوبری و ترکیبات ناشی از آن میباشد. این ترکیب که در طب سنتی برای گرفتگی عضله، و بهبود ضربان قلب و تنفس نیز مورد استفاده قرار میگیرد، علاوه بر خوشمزه بودن باعث آرام شدن ماهیچهها میگردد و میتواند پس از به ورزش به بهبود بازسازی عضله و همچنین کاهش شانس بروز گرفتگی عضلات کمک کند. اثر این ترکیب هم مانند ترکیبات قبلی بر اساس خاصیت آنتی اکسیدان و تغییرات آب و الکترولیت میباشد.
ترکیبات بابونه
یکی از گیاهان دارویی که در گذشته و حال به طور مکرر برای درمان گرفتگی عضلات کتف در طب سنتی مورد استفاده قرار میگرفته است, گیاه بابونه می باشد. این گیاه حداقل دارای ۳۸ فلاونوئید است که ترکیباتی با خاصیت ضد التهاب و ضد درد هستند. این ترکیبات در داروها و پمادهای مختلف برای رفع التهاب و درد ناشی از گرفتگی عضلات مورد استفاده قرار میگیرند.
به همین دلیل استفاده از بابونه به عنوان مثال در قالب چای میتواند خستگی و گرفتگی عضلات را کاهش دهند. بسیاری ترکیب بابونه را مهمترین و موثرترین طب سنتی برای اسپاسم عضله میداند و معتقد هستند مصرف روزانه آن بصورت چای و یا دمنوش امکان بروز گرفتگی عضلات را به صفر میرساند.
فلفل قرمز
ترکیب دیگری که به در طب سنتی به ندرت برای کاهش گرفتگی عضلات مورد استفاده قرار میگیرد, فلفل قرمز میباشد. این ترکیب نه تنها برای درمان گرفتگی عضلات کمر در طب سنتی که برای سایر بیماریهای روماتیسمی مانند آرتریت روماتوئید وفیبرومیالژیا نیز مورد استفاده قرار میگیرد. همچنین کرم و پمادهای متعددی حاوی ترکیب اساسی موجود در این ماده یعنی فلفل قرمز به نام کپسایسین میباشد. این ماده و با تاثیر بر روی سلولهای عصبی و عضلات باعث کاهش انتقال درد شده و به این شکل باعث میشود که خاصیت ضد دردی داشته و اسپاسم عضلانی را بهبود میبخشد. با این حال ان ترکیب به علت سوزش و همچنین پاسخ شدید ایمنی که در برخی افراد ایجاد میکند گزینه اول درمان گیاهی گرفتگی عضله نیست.
غذا های حاوی ویتامین D
ترکیب دیگری که به عنوان یکی از داروهای طب سنتی برای درمان گرفتگی عضلات مورد استفاده قرار میگیرد, ترکیب حامی ویتامین D میباشد. برخی از معروفترین این مواد غذایی مثل شیر غنی شده، تخم شتر مرغ و همچنین ماهی حاوی مقادیر بالای ویتامین D است که مصرف آن میتواند منجر به کاهش گرفتگی عضلات بویژه عضلات کمر شود. برخی معتقدند این ترکیب کاربردیترین درمان گرفتگی عضلات کمر در طب سنتی این ترکیب همچنین از شکستگی استخوان در سنین بالا و نرمی استخوان در سنین پایین جلوگیری میکند و در سلامت قلب و عروق نیز نقش مهمی ایفا میکند.
ترکیبات حاوی منیزیوم
استفاده از غلات و مغزیجات مانند بادام و حبوبات و برنج قهوه ای حاوی مقادیر بالای منیزیوم روشی دیگر برای کاهش درد عضلانی و رفع گرفتگی عضلات با داروی گیاهی است. این ترکیبات به طور معمول دارای مقادیر بالای منیزیم هستند که این امر باعث میشود، گرفتگی عضله در افرادی که از این ترکیبات استفاده میکنند کاهش پیدا کند. همچنین در صورتی که گرفتگی عضلات همان طور که پیش از این گفته شد در اثر کاهش الکترولیتها و املاح معدنی من جمله منیزیم باشد. گرفتگی عضله را بهبود ببخشد.
لازم است بدانیم یکی از نکات مهمی که در طب سنتی بر اهمیت آن در از بین بردن گرفتگی عضلات اشاره شده است استراحت کافی میباشد. خواب کافی و مناسب میتواند همان بسیاری از داروهای شل کننده عضلات در بهبود گرفتگی عضله موثر باشد. خواب کافی در کنار استفاده کافی از پدهای گرم کننده و سرد و همچنین روشهای درمانی دیگر میتواند اسپاسم عضله را به سرعت بهبود بخشد. این نکته در افرادی که ساعات کاری طولانی دارند مانند پزشکان و کسانی که چندی شیفت کار میکند و خواب کافی ندارند بسیار حائز اهمیت است.
طبق مطالعات متعدد افرادی به طور معمول شب کار هستند نیز گرچه استراحت کافی در طول روز دارند اما به علت جابجایی ساعات خواب بیشتر دچار درد عضلانی و اسپاسم میشوند. بنابراین میتوان گفت خواب کافی و مناسب در شب یک از سادهترین و بی هزینه ترین روشهای طب سنتی برای اسپاسم عضله میباشد.
درمان گرفتگی عضلات به روش سنتی زمانی که گرفتگی عضله کمتر از ۲۰ دقیقه به طول بینجامد و همچنین شدید نباشد, کارکرد بسیار ملموسی دارد, اما زمانی که گرفتگی عضله ی مزمن میگردد و یا شدت آن بالا میباشد لازم است که برای دریافت برخی داروهای شیمیایی به پزشک مراجعه کرد. تفاوتی بین روش درمان و ترکیبات مورد استفاده در درمان نوین و شیمیایی و دارویی و همچنین طب سنتی برای گرفتگی عضلات میباشد. با این حال با توجه به اینکه دسترسی به پزشک معمولا ممکن است میسر نباشد. اطلاع از روشهای رفع گرفتگی عضلات با داروی گیاهی میتواند بسیار سودمند بوده و از طرفی مراجعه به پزشک را کاهش دهد و در صرفه جوی اقتصادی نیز میسر باشد.
استفاده از برخی از داروهای مکمل و سنتی:
یکی از روشهای درمانی, گرفتگی عضلات شانه و سایر عضلات استفاده از ترکیبات گیاهی و مکملها میباشد. ترکیبات خوراکی و مکملهای متنوعی وجود دارند که باعث بهبود گرفتگی عضلات و کاهش بروز مجدد آن میشود. به عنوان مثال نوشیدن آب ترش یا سرکه به مقدار اندک میتواند گرفتگی عضلانی و اسپاسم را طی مدت یک دقیقه کاهش دهد و برطرف نماید. علت این هم به خاطر بهبود وضعیت آب و الکترولیت درون بدن میباشد. از طرف دیگر برخی مکملها مانند قرصهای نمک, ویتامین ب۱۲ و مکملهای منیزیم، برای پیشگیری از اسپاسم و گرفتگی عضلات مورد استفاده قرار گرفتهاند و شواهدی مبنی بر مفید بودن آنها گزارش شده است.
به عنوان مثال قرص منیزیم به طور رایج برای جلوگیری از گرفتگی عضلات قبل از انجام تنیس در تنیس بازان حرفهای و همچنین نوازندگان پیانو و گیتار و سازهای ضربی توصیه میشود. همچنین برخی ترکیبات گیاهی مانند چای بابونه یا چای فلفلی میتواند باعث بهبود خواب شده و در نتیجه گرفتگی عضلات را کاهش دهد.
مصرف کرم ها و پمادهای تسکین دهنده:
استفاده از کرم و پمادهای تسکین دهنده یکی از روش های مناسب برای طب سنتی برای اسپاسم عضله میباشد. این ترکیبات به ۲ دسته کلی تقسیم میشوند. ترکیبات طبیعی که به طور عمده از منتول و همچنین منتونیکها یا همان عصاره ی نعناع تهیه شدهاند و میتوانند باعث کاهش ورم و التهاب در ناحیه عضلات و مفاصل گردند. از این طریق اسپاسم عضلانی را بهبود بخشند و همچنین ترکیبات بی حس کننده مانند لیدوکایینها که با مهار درد در بهبود اسپاسم عضلانی و قابل تحمل شدن آن نقش بسزایی دارند. با این وجود استفاده از این ترکیبات بهتر است زیر نظر پزشک انجام گیرد.
مراجعه به پزشک و استفاده از داروهای شل کننده عضلانی:
علی رغم تمام روشهایی که گفته شد گاهی اوقات اسپاسم عضلانی برطرف نمی شود. در چنین شرایطی برای درمان گیاهی گرفتگی عضله و همچنین سایر روشهای درمانی گرفتگی عضلات منجمله عضلات ساق پا که بسیار شایع میباشد میبایست به پزشک مراجعه کنید. پزشک داروهای شل کننده عضلات و همچنین برخی مسکنها را برایتان تجویز میکند. این داروها با مهار انقباضات عضلانی که متأثر از تاثیرشان بر روی گیرندههای عضلات و همچنین دستگاه عصبی مرکزی و مغز است، باعث کاهش اسپاسم و مرتفع شدن درد عضلانی میشوند. برخی از این داروها شامل متوکاربامول و گاباپنتین میباشند که عمدتا به مدت ۲ الی ۳ هفته متناسب با صلاحدید پزشک برای فرد تجویز میگردد. همچنین برخی ترکیبات ضد التهابی مثل آسپرین و ناپروکسن با کاهش درد عضلانی و در این حال التهاب مسیر بهبودی را سرعت میبخشند.
گرفتگی عضله (Muscle Cramp) یک انقباض ناگهانی، غیرارادی و دردناک در یک یا چند عضله است که معمولاً چند ثانیه تا چند دقیقه طول میکشد. این مشکل ممکن است در عضلات پا، ساق، گردن، کمر یا حتی دستها رخ دهد.
دلایل رایج شامل:
- کمبود مواد معدنی مانند منیزیم، پتاسیم، کلسیم
- کمآبی بدن
- فعالیت بیش از حد یا طولانیمدت
- قرار گرفتن طولانی در یک وضعیت
- برخی بیماریها (دیابت، مشکلات عصبی و کلیوی)
در متون کهن پزشکی ایرانی، یونانی و چینی، گرفتگی عضلات با نامهایی چون "تشنج عضلات" یا "انعقاد و انقباض عضلانی" ذکر شده است.
ابنسینا در قانون علت گرفتگی را «خشکی و سردی یا رطوبت و سردی» در عضله دانسته و بر تعادل مزاج عضله تأکید کرده است.
بقراط به نقش تغذیه و مصرف آب کافی اشاره کرده و استفاده از مالش با روغنهای گرمکننده را توصیه میکرد.
در طب سنتی چینی، گرفتگی را به اختلال در جریان چی (Qi) و انسداد مسیرهای انرژی نسبت داده و از طب سوزنی و گیاهان گرم استفاده میکردند.
در طب سنتی ایران و سایر مکاتب، درمان بر اساس رفع علت مزاجی و بهبود گردش خون انجام میشود:
الف) درمانهای موضعی
- ماساژ با روغنهای گرم مانند روغن سیاهدانه، روغن زنجبیل، روغن کنجد یا روغن بابونه
- کمپرس گرم برای کاهش اسپاسم و بهبود خونرسانی
- حجامت یا بادکش در موارد مزمن برای رفع رکود خون
ب) درمانهای خوراکی
مصرف دمکردههای گیاهی مانند:
- دمکرده بابونه
- دمنوش سنبلالطیب (آرامبخش عضلات)
- دمکرده اسطوخودوس یا مرزنجوش
- مصرف خوراکیهای حاوی منیزیم و پتاسیم مانند خرما، موز، بادام، کنجد
ج) اصلاح سبک زندگی
- نوشیدن آب و مایعات کافی
- پرهیز از فعالیت شدید بدون آمادگی
- انجام حرکات کششی روزانه
درمان گرفتگی عضلات در طب سنتی فرصتی است برای آن دسته از افرادی که بهدنبال رویکردی ملایم، کمعارضه و ریشهای برای تسکین دردهای عضلانی خود هستند. برخلاف داروهای شیمیایی که اغلب فقط علائم را موقتاً میپوشانند، طب سنتی به تعادل مزاج، اصلاح تغذیه، گرمکردن موضعی و استفاده از گیاهان مؤثر توجه دارد. بااینحال، مراجعه به عطاریهای غیرمجاز یا خوددرمانی ناآگاهانه میتواند نهتنها بیاثر، بلکه حتی خطرناک باشد. انتخاب فردی آگاه و باتجربه مانند یک متخصص گرفتگی عضلات که با اصول علمی طب سنتی آشنایی کامل دارد، نقطه شروع یک مسیر درمانی مطمئن است.
در بسیاری از موارد، ترکیب طب سنتی با درمانهای فیزیوتراپی یا اصلاح سبک زندگی، تأثیری چشمگیر در کاهش اسپاسم، بهبود خواب و افزایش کیفیت زندگی دارد. بهیاد داشته باشید که طب سنتی راهی آهسته و تدریجی است، اما نتایج آن میتواند ماندگارتر و پایدارتر از روشهای فوری باشد. اگر بهدنبال راهی طبیعی برای رهایی از دردهای عضلانی هستید، همین امروز مسیر خود را هوشمندانه انتخاب کنید.